“Kearifan Alam Melayu dalam Hasil Cipta Sastera dan Budaya Serumpun” — Membuka Ruang Kajian Kearifan Tempatan Patani, Memperkukuh Identiti Melayu Melalui Penyelidikan Dunia Melayu Merentas Sempadan
Fakulti Kemanusiaan dan Sains Sosial, Universiti Songkhla Nakharin, bersama Faculty of Modern Languages and Communication, Universiti Putra Malaysia, telah berjaya menganjurkan “The 4th International Postgraduate Seminar on Literature and Culture: The Wisdom of the Malay World in Literary and Cultural Works of the Malay Archipelago” atau “Seminar Antarabangsa Siswazah Sastera dan Budaya Siri 4, 2026” dalam format hibrid — bersemuka dan dalam talian — pada Isnin, 14 September 2026, bertempat di Fakulti Kemanusiaan dan Sains Sosial, Universiti Songkhla Nakharin, Kampus Pattani. Seminar ini turut mendapat kerjasama daripada beberapa organisasi rakan serantau, antaranya Pertubuhan Peradaban Melayu Malaysia Kelantan (PPMMK), Jaringan Komuniti Sastera Kanak-kanak dan Remaja (JKSKR), dan Kolej Universiti Islam Antarabangsa Sultan Ismail Petra (KIAS), dengan menghimpunkan para sarjana dan pelajar pascasiswazah dari Malaysia, Indonesia, Brunei, dan Thailand untuk membentangkan lebih daripada 60 kertas penyelidikan.
Majlis perasmian dibuka dengan laungan lagu kebangsaan Thailand dan Malaysia. Dr. Yuniansasmita Saamoh, Timbalan Dekan Bahagian Penyelidikan dan Strategi Kecemerlangan, menyampaikan laporan latar belakang dan kesinambungan kerjasama yang terjalin selama ini kepada Penolong Profesor Dr. Cherdchai Udomphan, Dekan Fakulti Kemanusiaan dan Sains Sosial, Universiti Songkhla Nakharin, yang seterusnya menyampaikan ucapan aluan dan perasmian kepada para pentadbir dan sarjana dari kedua-dua negara. Hubungan kerjasama antara Universiti Putra Malaysia dan Fakulti Kemanusiaan dan Sains Sosial, Universiti Songkhla Nakharin telah terjalin sejak sekian lama. Suasana bertambah meriah apabila kedua-dua institusi bersama-sama menampilkan persembahan seni budaya dan bertukar cenderamata sebagai lambang persahabatan akademik merentas sempadan.
Seminar ini dibuka dengan dua ucaptama yang memancarkan kearifan Alam Melayu dari dua perspektif berbeza. YBhg. Dato’ Haji A. Aziz Deraman, Pengerusi PPMMK, membuka perbincangan dengan tajuk “Kearifan Alam Melayu dalam Hasil Cipta Sastera dan Budaya Serumpun”, diikuti oleh Penolong Profesor Dr. Aminah Che Hawa dari Program Sarjana Muda Sastera, Pengajian Bahasa Melayu dan Melayu, Fakulti Kemanusiaan dan Sains Sosial, Universiti Songkhla Nakharin, yang membawa peserta menyelami tajuk “Membaca Semula Sastera Melayu Patani: Menyingkap Kearifan, Menelusuri Identiti, Merentas Sempadan”, dipengerusikan oleh Dr. Rahimah Hamdan dari Universiti Putra Malaysia. Sesi ini berjaya mewujudkan dialog bermakna yang menghubungkan pusat akademik Malaysia dengan akar budaya Melayu di selatan Thailand dengan cara yang amat indah.
Seterusnya, peserta bergerak ke bilik-bilik seminar selari untuk sesi pembentangan penyelidikan. Di lokasi bersemuka, Kampus Pattani, sesi dibahagikan kepada tiga bilik kecil — Bilik Madu’a, Bilik Mapring, dan Bilik Maprang — manakala sesi dalam talian melalui Zoom turut berjalan dengan aktif dalam tiga bilik maya (Ruang Maya 1–3). Sepanjang hari, lebih daripada 60 kertas penyelidikan telah dibentangkan.
Yang menjadikan forum ini benar-benar “antarabangsa” ialah kepelbagaian pesertanya yang hadir secara bersemuka dan dalam talian dari pelbagai institusi pengajian tinggi serantau. Universiti Putra Malaysia menghantar penyelidik terbanyak, diikuti oleh Universiti Sains Islam Malaysia, Universiti Malaya, Universiti Kebangsaan Malaysia, Universiti Sains Malaysia, Universiti Teknologi MARA, Universiti Utara Malaysia, Universiti Malaysia Sabah, Universiti Malaysia Kelantan, Universiti Malaysia Terengganu, Universiti Pendidikan Sultan Idris, dan Universiti Islam Antarabangsa Malaysia, serta institusi seperti Kolej Universiti Islam Antarabangsa Sultan Ismail Petra dan Institut Pendidikan Guru Malaysia, turut serta penyelidik dari Universitas Gadjah Mada (Indonesia) dan Pusat Tingkatan Enam Belait (Brunei Darussalam).
Pihak tuan rumah sendiri turut menampilkan beberapa pembentangan, antaranya oleh Dr. Abdulloh Khrida’oh yang mengkaji proses peminjaman kata bahasa Melayu dalam dialek Thai Selatan; Penolong Profesor Dr. Djusmalinar yang menganalisis imej wanita Minangkabau dalam novel melalui teori feminisme kritikan; pasukan Nuorbismi Sani, Noorsuwari Masae, dan Noorshafira Ba-so yang mengkaji peranan influencer media sosial dalam pemeliharaan bahasa dan budaya Melayu Patani; Penolong Profesor Dr. Aminah Che Hawa bersama Saliha Musor dari Universiti Fatoni yang meneliti dimensi humanisme perubatan dalam kesusasteraan seni perubatan bumi Patani; serta pasukan Arina Johari, Dr. Muneerah Yamirudeng, dan Nurul Hanilah Mohd. Ismath yang membandingkan kesantunan komunikatif dalam pantun Johor-Riau dan pantun Patani.
Tajuk-tajuk penyelidikan yang dibentangkan sepanjang hari merangkumi pelbagai dimensi yang menakjubkan — daripada analisis sastera klasik seperti Hikayat Faridah Hanom dan Melati Sarawak sehinggalah isu-isu kontemporari seperti peranan Kecerdasan Buatan Generatif (Generative AI) dalam penyelidikan dan pengajaran bahasa Melayu, terjemahan puisi Arab klasik menggunakan AI, pemeliharaan warisan filem Malaysia dalam era digital-AI, pembangunan kemahiran penulisan untuk pelajar disleksia, pembelajaran adaptif berasaskan AI dalam pengajaran karangan Melayu, konsep taubat dalam novel, etika dakwah melalui media digital Arab-Melayu, serta etnografi tentang pertenunan tradisi kaum Iranun di Sabah, adat selepas kematian komuniti Melayu, dan kepercayaan rakyat Jakun di Pahang. Kepelbagaian ini mencerminkan dengan jelas bahawa wacana akademik dalam bidang bahasa, sastera, dan budaya Melayu di rantau ini tidak terhenti pada pengkajian teks-teks lama semata-mata, malah turut bergerak seiring perubahan dunia digital dengan penuh semangat dan dinamisme.
Menjelang petang, seminar ditutup dengan ucapan penutup oleh Assoc. Prof. Dr. Kamariah Kamarudin, Pengerusi Seminar Antarabangsa Siswazah Sastera dan Budaya Siri 4, 2026 — yang merupakan penanda penting dalam siri SAS yang telah diadakan secara berterusan sejak siri pertama bertajuk Antarabangsa Sastera dan Budaya Nusantara, siri kedua bertemakan pemupukan ilmu pengetahuan dalam alaf ke-21, dan siri ketiga yang memfokuskan kelestarian bahasa, sastera, dan budaya Nusantara. Namun, kali ini merupakan kali pertama siri SAS diadakan di Thailand, menegaskan kedudukan Pattani sebagai wilayah penting dalam sejarah Alam Melayu, yang kaya dengan warisan manuskrip purba, kesusasteraan, tradisi lisan, dan kearifan tempatan yang layak dikaji dan dipelihara secara berterusan.
Seminar ini mempunyai tiga objektif utama: membuka ruang perbincangan hasil penyelidikan terkini dalam bidang sastera dan budaya Melayu; mengkaji kearifan tempatan yang tersimpan dalam hasil karya kreatif bagi memperkukuh identiti Melayu; serta mempererat jaringan kerjasama akademik antara penyelidik dan sarjana di rantau Alam Melayu.
Istilah “Melayu” dalam konteks akademik merujuk kepada kelompok etnik dan budaya yang berkongsi akar yang sama dalam aspek bahasa, agama Islam, adat resam, dan cara hidup, yang tersebar luas di seluruh rantau Asia Tenggara — bukan terhad kepada Malaysia sahaja, malah merangkumi komuniti Melayu di Indonesia, Brunei, Singapura, dan masyarakat Melayu di selatan Thailand seperti Patani, yang memiliki keunikan budaya Melayu tersendiri dalam bentuk dialek tempatan, sastera lisan, seni persembahan, dan kearifan tempatan yang terkumpul melalui sejarah panjang Kerajaan Patani dahulu kala. Konsep “Alam Melayu” dengan itu merupakan kerangka pemikiran yang merentas sempadan negara bangsa, bagi mengkaji keterkaitan dan kepelbagaian budaya Melayu sebagai ruang budaya bersama. Format seminar hibrid yang menggabungkan pembentangan bersemuka dan dalam talian juga merupakan trend penting dalam wacana akademik antarabangsa masa kini, kerana ia memperluas akses kepada penyelidik dari negara-negara yang jauh untuk turut serta dalam pertukaran ilmu tanpa perlu melakukan perjalanan, sambil mengekalkan kualiti perbincangan akademik sepenuhnya.
Penganjuran The 4th International Postgraduate Seminar on Literature and Culture ini menegaskan peranan Fakulti Kemanusiaan dan Sains Sosial, Universiti Songkhla Nakharin sebagai pusat akademik bahasa dan budaya Melayu di rantau ini, selaras dengan SDG 4 (Pendidikan Berkualiti) melalui penyediaan platform pertukaran ilmu antarabangsa bagi pelajar pascasiswazah dan penyelidik, serta SDG 17 (Perkongsian untuk Mencapai Matlamat) melalui jaringan kerjasama akademik bersama institusi pengajian tinggi dan organisasi rakan serantau Alam Melayu.
